Deze en andere reacties op het boek kunt u lezen op: http://www.bol.com/nl/p/nederlandse-boeken/enkele-reis-canada/1001004011181105/index.html#product_judgement

Voor degenen die dit blog voor het eerst lezen: ik bezocht zeventien emigrantenfamilies uit Nederland en België die ik de afgelopen jaren begeleid heb bij hun visumaanvraag voor Canada. Het doel van mijn reis was de emigranten te laten vertellen wat hen ertoe bracht te emigreren, waarom ze een eigen bedrijf zijn gestart en wat het nu precies maakt dat ze zich meer relaxed voelen. Natuurlijk was ik ook nieuwsgierig waar ze als emigrant tegenaan gelopen zijn, hoe ze Canada ervaren en of ze hun emigratie geslaagd vinden. Stuk voor stuk zijn het boeiende interviews over allerlei persoonlijke uitdagingen. Dat die uitdaging ook in het ondernemen zit, blijkt wel uit de verhalen over het starten van een wijngaard, een motel, een bedrijf in bonbons, een kippenfarm, een camping, een koffiehuis en nog vele andere bedrijven. ‘Emigreren is een grote ontdekkingsreis’ aldus een van de emigranten.

De interviews zijn geïllustreerd met sprekende foto’s over het leven van de emigranten in Canada. Daarnaast staat er per interview beschreven welke visumroute zij hebben doorlopen om het felbegeerde visum te krijgen.

Vanaf 12 februari a.s. is het boek te koop; verkoopprijs € 24,95 en hier te bestellen.

Persoonlijke eigenschappen die bij een emigratie zeker helpen, zijn flexibiliteit, openheid, nuchterheid en van aanpakken weten. Hoe hoger je verwachtingen liggen, des te krampachtiger probeer je dat vast te houden. Laat de dingen zowel privé als zakelijk op je afkomen. Emigreren is nieuwe dingen proberen, nieuwe mensen ontmoeten en aspecten van jezelf ontdekken die je niet van te voren wist. “Voor emigreren is flexibiliteit nodig. Ik heb in de afgelopen jaren mijn comfortzone regelmatig moeten verlaten. Niemand zit op jou te wachten en je moet je steeds opnieuw waarmaken”, aldus een emigrant. Mooi hierbij aansluitend is de uitspraak: ‘Emigreren is weggaan om bij jezelf te komen’. Wie ben je, wat wil je, wat zijn jouw waarden en normen? In dit kader betekent flexibel zijn, niet het klakkeloos overnemen van andermans gedrag en cultuur. Wel is van belang om goed te kijken hoe Canadezen zich gedragen. De meeste emigranten realiseren zich dat zij de buitenstaanders zijn en dat zij zich moeten aanpassen aan de nieuwe omstandigheden en niet omgekeerd: “Wij stellen ons enigszins bescheiden en als gast op en proberen eerst uit te vinden wat Canadezen belangrijk vinden. Die opstelling breekt het ijs en dan willen ze ook echt meer van jou weten. Je kunt trouw blijven aan je eigen waarden en normen, maar dring deze niet op. Respecteer de ander, dat doen Canadezen ook.”

Een voorbeeld van een ondernemer die nu leiding geeft aan Canadezen. Hij liet zijn recht voor de raap- mentaliteit varen, maar hield wel zijn doel voor ogen. “De manier waarop de Canadezen zaken aanpakken met betrekking tot het personeel, zouden we in Nederland ‘soft’ noemen. Ik zeg meteen waar het op staat, maar een indirecte aanpak wordt meer op prijs gesteld, is ook hier de cultuur. De Canadees is in onze ogen slordig, gemakkelijk en lijkt minder betrokken bij het werk. Daar kun je je als leidinggevende flink op stukbijten. Ik ben er nu trots op dat we onze Canadese werknemers de Hollandse manier van werken bij weten te brengen en dat de Canadezen mij hebben geleerd dat onze strakke aanpak gecombineerd met de Canadese stijl van ‘easy way of life’ een mooie mix is en ook tot goede resultaten leidt.”

Dit kan alleen als je openstaat voor de Canadese cultuur en de werk- en benaderingswijze van de Canadees. Ook alleen, wanneer je je vaderland loslaat. Losmaken van Nederlandse werkwijzen en gedragscodes, zonder dat je de Nederlandse cultuur hoeft te verliezen. En hiermee is de cirkel rond van deze drieluik over LEF. Tot slot eindig ik met een antwoord van een emigrant op de vraag ‘Wanneer is een emigratie geslaagd?’: “Ik denk dat het uiteindelijk niet zoveel met je bereikte, materiële omstandigheden te maken heeft.  Bij een geslaagde emigratie draait het om hoe je met de omstandigheden die in Canada op je pad kwamen, bent omgaan en wat dat met jou heeft gedaan om je er thuis te voelen.”

Het beheersen van een taal is niet, het zo snel mogelijk kunnen vertalen van en naar je moedertaal, maar juist het loslaten daarvan. Letterlijk vertalen gaat vaak mis en dat maakt je onzeker. Bereid je voor: Volg een spreekvaardigheidcursus Engels, luister en kijk naar de BBC en lees Engelse boeken, kranten en tijdschriften. Leer woorden zoveel mogelijk in clusters, zoals boodschappen, natuur, verkeer, familie en dergelijke. Dat de taal belangrijk is in het integratieproces, blijkt uit het volgende citaat: “Het beheersen van de finesse van de taal speelt elke dag parten. Ook al is je Engels vloeiend, het gemis aan kennis van bepaalde uitdrukkingen en vaktermen en de snelheid waarmee gesproken wordt, kunnen in het begin zeker een confrontatie zijn. Daar waar emoties en humor een rol spelen, mis je soms net de clou. Je mond houden en het zelf allemaal uitzoeken, heeft geen zin, want veel uitdrukkingen leer je pas als je met anderen omgaat.”

Spreken de ouders in het begin beter Engels dan hun kinderen, binnen de kortste keren is dat omgedraaid. Spelenderwijs, op de diverse sportverenigingen/clubs, op school en met extra lessen pikt de jeugd de Engelse taal snel op. Veel kinderen profiteren van het English as Second Language (ESL) dat op scholen wordt ingezet om achterstanden in de taal weg te werken. Door veel met Canadezen om te gaan leer je niet alleen de taal, maar ook de cultuur. De belangrijke waarden dienstbaarheid en beleefdheid zie je dan ook terug in het taalgebruik en de manier waarop de mensen met elkaar omgaan. En wat betreft de gesprekstof: Canada is een overtuigd multicultureel land. Opmerkingen over ras, kleur, religie of geslacht worden als smakeloos ervaren en kunnen aanstoot geven.

Emigreren is allereerst je losmaken van alles wat vertrouwd is in je vaderland. Hoe zekerder je van je besluit bent, hoe sneller het lukt om de banden door te knippen. Dat wordt eenvoudiger zodra de click er is met het nieuwe land en je je daar thuis voelt. Het afscheid nemen van familie en vrienden blijft moeilijk. Je krijgt te maken met emoties als verdriet, boosheid en teleurstelling van de achterblijvers. En zelf heb je vaak mooie herinneringen, waardoor de twijfel toeslaat. Al zijn de communicatiemiddelen goed en divers, ze vervangen nooit een echte knuffel. “Mijn omgeving stond niet te juichen toen ik mijn besluit aankondigde. Mijn ouders vonden het jammer dat ik vertrok, maar begrepen het wel. Het ‘eye-to-eye’-contact mis je. Aan de telefoon praat je anders, dan als je gewoon bij elkaar zit. Ook met een webcam vervaagt de ‘body language’. Het is toch een emotionele breuk”, aldus een emigrant. Een verandering van en in contacten moet je accepteren. Neem voor dit losmaken de tijd.

Eenmaal in het emigratieland, is het losmaken niet voorbij. Zeker als er sprake is van een ernstig zieke in de familie of vriendenkring, dan zijn dat moeilijke momenten. “Dan voel ik me ver weg en eenzaam met mijn verdriet.” Een gevoel van heimwee kan je, ook nog na jaren, overvallen. “Je kan dan twee dingen doen: op hangende pootjes terug of laten zien wat je kunt. Emigreren werd een grote ontdekkingsreis, vooral naar mezelf.” Het kan helpen om even terug te gaan, de sfeer op te snuiven van je geboorteland. En wat blijkt, je bent het vaak al ontgroeid. “Ik merkte dat ik me er niet meer thuis voelde. Ik mis nog wel mijn familie, maar het land, de bekende plekken en de activiteiten niet meer. Daar zijn andere zaken voor in de plaats gekomen.”

Realiseer je dat je bijna alles opnieuw moet uitvinden. Dan gaat het ook om de gewoonste zaken als het boodschappen doen, de verkeersregels, andere omgangsvormen toepassen, het onderwijs en medische zorg dat anders in elkaar zit en wat al niet meer. Kortom, alles is anders. Advies van een emigrant: Laat Nederland los, blijf niet steeds vergelijken en ga het ‘vroegere’ leven vooral niet in Canada kopiëren.

“Om een acceptabel melkveebedrijf te kunnen starten, was Canada voor ons te duur. Onze oriëntatie ging verder in Europa. Frankrijk had de nodige beperkingen met een leeg platteland, waar te weinig dynamiek van uitging. Het was wel minder kapitaalsintensief dan Canada, maar sociaal minder aantrekkelijk vonden wij. Datzelfde gold voor Polen en dan ook nog met een totaal andere cultuur.” Ze vervolgden hun oriëntatie in Duitsland en Denemarken. Beide landen boden zeker mogelijkheden, maar het zou puur een verstandskeuze zijn geweest als ze daar zouden gaan wonen. “We hadden beide de klik niet en ook deze landen vielen dus af. Canada kwam opnieuw op het lijstje, want het land had ons al die tijd niet losgelaten.” Deze melkveehouder is uiteindelijk naar Canada geëmigreerd en met een varkenshouderij gestart.

Blijkbaar gaat een agrariër zich heroriënteren om zo toch naar Canada te kunnen. Agrariërs zijn op zoek naar een levensvatbaar bedrijf, ofwel een bedrijf dat met een verantwoorde financiering kan worden aangekocht en daarna een fatsoenlijke bron van inkomsten  oplevert. Daarmee vallen de gequoteerde sectoren, de melkvee- en kippenhouderij, al gauw af bij een beperkt investeringsbudget zoals in bovenstaand voorbeeld. Ook andere overwegingen kunnen een reden zijn tot een switch binnen de agrarische sector.

Na een grondige analyse van hoe de markt was georganiseerd, besloot een aardappelteler niet voor zijn specialiteit te kiezen. De markt was voor hem te ondoorzichtig en bovendien teveel van de Verenigde Staten afhankelijk. “Ik kreeg er te weinig grip op. Maar wat dan? Het alternatief was snel gevonden, want ik was in Nederland ook al bezig geweest met een oriëntatie op de kippenbranche. Die kennis kwam me nu van pas.” Ze kochten een broedeierenbedrijf en konden meteen aan de slag. De vorige eigenaar werkte nog drie weken mee om hen iets van het vak over te dragen. Om uiteindelijk alle kneepjes van het vak beter te leren kennen, besloten ze nog een praktische cursus over broedkippen te volgen. Het werd een start met vallen en opstaan, maar voor hen was de winst van de emigratie meteen merkbaar. “De kippenbusiness speelt zich af op vaste tijdstippen van de dag en nu is er meer gezinsleven dan voorheen. We hebben meer tijd voor andere zaken dan alleen onze business.”

Hieruit zien we dat bij emigratie de aantrekkingskracht van het land een belangrijke rol speelt en dat een agrariër die zich aangetrokken voelt tot Canada daar, hoe dan ook, zijn weg vindt.

Veel mensen ervaren het risico om op tijdelijke basis te vertrekken als te groot. Wie verzekert hen dat ze mogen blijven? Wat als de werkvergunning niet wordt verlengd of niet bevalt? Vooral gezinnen met een eigen woning en kinderen wagen dit niet. Zij kiezen voor meer zekerheid. Soms is het vertrekken op tijdelijke basis de enige manier om voor een visum in aanmerking te komen en dan heb je geen keus. We zien dat als mensen wel die keuze hebben dat hun voorkeur uitgaat naar een permanent visum. Ze nemen dan de langere doorlooptijd op de koop toe. Achteraf wordt vaak wel aangegeven dat ze dit wachten op het visum het moeilijkste vonden in het hele proces. Of zoals Ingrid het noemt “Je zet je leven in de wacht”. Toch wordt er door emigranten ook  aangegeven dat dit lange wachten goed was voor de emigratievoorbereiding en het afscheidsproces.

Ingrid en haar man maakten gebruik van een open werkvergunning en startten, eenmaal in Canada, met een Skilled Worker-aanvraag in het Manitoba Provincial Nominee Program (zie visumroute). “Vorig jaar december is de PNP-aanvraag ingediend. In maart van dit jaar hadden we de nominatie binnen en werd er een nieuwe werkvergunning geregeld. Mijn man kreeg een gesloten werkvergunning (aangezien de nominatie op zijn naam staat) en ik kreeg wederom een open werkvergunning. Inmiddels is de federale aanvraag voor Permanent Resident Visa ingestuurd en wachten we op positieve bericht vanuit Buffalo (NY). In de tussentijd zijn we ook verhuisd en werken we bij een andere boer. Zonder problemen konden we de werkvergunning van mijn man vernieuwen.”

Wat betreft werk vinden, vertelt Ingrid “Mijn man is helemaal wild van ‘dairy’ vandaar dat we op een boerderij werken en wonen. Ik zou graag wat anders willen doen, maar ik kwam er al gauw achter dat je kruiwagens nodig hebt om hier binnen te komen. Ik heb allerlei soorten brieven geschreven, op diverse functies gesolliciteerd, maar ze sturen je niet eens een reactie terug. Pas als je hier wat langer woont en meer mensen leert kennen, ontstaan de kruiwagens.”

Tot slot kan Ingrid iedereen Manitoba aanraden: “Ik denk dat Manitoba toch een hele andere provincie is dan Alberta en Ontario. En dan bedoel ik niet alleen financieel. De cultuur hier is anders. Alberta en Ontario zijn veel meer westers. Ook hier is de gastvrijheid enorm. En de kerk speelt een belangrijke sociale rol. Koffiedrinken na de dienst, uitgenodigd worden voor de lunch etc.”  U bent uitgenodigd om haar blog te volgen: http://famstalman.wordpress.com.

• de emigranten zijn ondernemer (gebleven of geworden) in Canada;
• de emigratie heeft de afgelopen 7 jaar plaatsgevonden;
• de emigranten zijn op basis van allerlei type visa Canada binnengekomen;
• de geïnterviewden wonen verspreid over Canada;
• een zo groot mogelijke diversiteit aan bedrijven.

Een criterium voor me zelf was dat ik de mensen die ik heb geïnterviewd zelf heb begeleid met de visumaanvraag. Enerzijds weet je dan iets meer over het traject dat is doorlopen, maar anderzijds is de nieuwsgierigheid naar hoe het ‘mijn’ mensen is vergaan groter dan bij andere emigranten. Dit komt naar mijn idee het verhaal ten goede.
Er zijn meer keuzes gemaakt of moeten nog gemaakt worden. In het boek zullen verhalen zitten uit de provincies British Columbia, Alberta, Saskatchewan, Ontario en Nova Scotia. Niet dat de andere provincies niet interessant zijn of dat daar geen ex-klanten van Buysse Immigration zitten, maar die keuze heeft weer met andere van de hierboven genoemde uitgangspunten te maken. Er zullen 15 tot 17 verhalen in het boek worden opgenomen, dus van de 20 geïnterviewde verhalen zullen een aantal afvallen.

De interviews zijn grofweg uitgewerkt en ik ben nu bezig met het herschrijven van ieder interview tot een verhaal. Dat betekent ook afwegingen maken. Meerdere emigranten zeggen dezelfde dingen: laat ik het staan met straks herhaling bij het lezen van het boek, zet ik alle dubbele zaken in de inleiding van het boek of laat ik het bij de een staan en haal ik het bij de ander weg. Bij een aantal verhalen zijn we al bezig met het verzamelen van de bijbehorende foto’s. Alles bij elkaar een intensief en mooi proces.

Het is zomer en ook al werk ik ondertussen rustig door aan het boek, toch heb ik besloten om dit weblog even stil te leggen tot half augustus. Zie u als lezer dan graag terug en wens u voor nu een mooie zomer.

“In de directe omgeving van Courtenay, in de Comox Valley, is iets van de geschiedenis van het eiland terug te vinden. Van de eerste bevolkingsgroep, die 15.000 jaar geleden via de Beringstraat uit Azië zich in Canada vestigden, wonen op Vancouver Island nakomelingen. Door overlevering is veel bewaard gebleven hoe deze bevolkingsgroepen woonden en leefden. Op Vancouver Island wonen er drie hoofdgroepen, hoofdzakelijk in reservaten”, beschreef een emigrant. Hoe die reservaten eruit kunnen zien, maakte ik zelf mee tijdens de reis.

Ik waande me in het hof van Eden toen we richting Greater Victoria reden. De natuur was een aaneenschakeling van veel groen en oorspronkelijke boomsoorten, die in het bergachtige landschap geen moment vervelen. Al snel kwamen we door een Indianenreservaat en mijn emigrant vertelde: “Zonder dat het aangegeven staat, is het duidelijk dat er hier op een andere manier wordt geleefd. Deze afstammelingen van de oorspronkelijke bewoners houden er  andere waarden en normen op na om hun alledaagse gang van zaken te organiseren. Zodra je buiten het reservaat komt, ziet alles er weer keurig uit. De indianen willen een soort status aparte creëren. Ze zijn uiteindelijk de eerste bewoners en dat gevoel  weten ze op federaal niveau om te zetten in materieel voordeel. Zo hoeven ze geen belasting te betalen en hebben ze automatisch recht op een uitkering van CAD 180 per persoon per maand. Verder hebben ze eigen scholen en draagt de gezinsgrootte meer dan evenredig bij aan de bevolkingsgroei. Met totempalen geven ze uiting aan hun groepsgevoel. Je kan er op Vancouver Island niet omheen. Alleen als je in de stad Victoria komt, krijgen de totempalen concurrentie van de Chinese Dragons, de invloed van de Aziatische immigrant.”

Een andere emigrant ontmoette ik in zijn inmiddels tweede motel in Nelson. Hun eerste motel lag in Hazelton. “Hazelton was een in zekere zin een cultuurschok. Er wonen slechts 6.000 mensen waarvan 4.000 Indianen. De dominante positie van de Indianen bepalen de leefsfeer in en rondom Hazelton. Zij hebben de staat Canada nooit erkend en het concept eigendom kennen de Indianen niet. Alles is bij wijze van spreken van iedereen. Daar zit de basis van de gespannen verhouding tussen de overheid en de Indianen. Ze claimen rechten en krijgen daardoor een hoop zaken voor elkaar, zoals gratis huisvesting en onderwijs. Ze kennen hun eigen sociale structuur waarbij de ‘Chief Indian’ alles voor het zeggen heeft. Ook al zou je als Indiaan een andere weg willen inslaan, dan nog wordt dat veelal door de groep niet getolereerd. Ondernemerszin en discipline zijn minder ontwikkeld. Het is een aparte gemeenschap waar je als Canadees, en zeker als nieuwkomer niet tussenkomt. Een sociaal leven opbouwen als nieuwkomer tussen deze mensen is niet gemakkelijk. Zeker omdat de Indianen je eigenlijk gewoon niet in hun gemeenschap willen hebben.”

De First Nations (+ 550.000) verspreidden zich over Canada en ontwikkelden zo’n 600 stammen verdeeld over 52 volkeren met eigen talen, gebruiken en wetten. De helft hiervan woont in de ruim 2400 reservaten. Ze worden liever geen Indianen genoemd. Twee bekende van deze ‘oude’ bevolkingsgroepen zijn de Inuits en de Métis. Ondanks dat Canada de multiculturele principes hoog heeft, blijft de wijze van  behandeling van de First Nations een gevoelig onderwerp, dat je niet moet aanstippen.

De Canadees heeft in eerste instantie geen uitgesproken mening. Ze luisteren vooral eerst en geven dan op bescheiden wijze hun zienswijze vaak in combinatie met een slappe grap. Klinkt wat negatief, maar ook hier is onze Nederlandse humor scherper en met meer zelfspot. Bij een discussie ventileert ieder zijn eigen mening en daar blijft het dan ook bij. Je hoeft niet tot één mening te komen. Dus als Europeaan moeten wij vooral niet doordrammen om tot één standpunt te komen. Transparantie, collegialiteit en samenwerken zijn belangrijk in de werksituatie. Het lijkt egalitair, maar er ligt wel een duidelijke hiërarchie aan ten grondslag. Het gezag wordt gerespecteerd. Deze houding komt ook weer voort uit de bescheiden, dienende manier waarop de Canadees zich presenteert. Ondanks het grote verloop en ons gevoel dat de Canadese werknemer geen verantwoordelijkheid neemt, zijn de Canadezen zelf tevreden met hun werk en trots op wat ze bereiken.  Door het beperkte aantal vakantiedagen, proberen Canadezen altijd een goede balans te vinden tussen werk en privé. Dat blijkt hun aardig te lukken. Wat ik bij emigranten zie, is dat ze vooral in de begintijd keihard werken, maar na een aantal jaren ook deze balans weten te vinden. Juist omdat een steeds terugkerende vraag “Waarom ben ik naar Canada gekomen?”, blijft.  Door het antwoord hierop weet ook de emigrant gaandeweg zich aan de Canadese lifestyle over te geven.